आजच्या डिजिटल युगात कर्ज घेणे पूर्वीपेक्षा अधिक सोपे झाले आहे. गृहकर्ज, वाहन कर्ज, शिक्षण कर्ज, व्यवसाय कर्ज, वैयक्तिक कर्ज (Personal Loan), क्रेडिट कार्ड, Buy Now Pay Later (BNPL) सुविधा आणि विविध डिजिटल लोन अॅप्समुळे काही मिनिटांत कर्ज मंजूर होऊ शकते. मात्र या सर्व प्रक्रियेत एक गोष्ट सर्वाधिक महत्त्वाची ठरते तुमचा CIBIL Score (क्रेडिट स्कोअर).
तुमचे उत्पन्न, व्यवसाय, नोकरी, वय, राहण्याचे ठिकाण, आर्थिक स्थैर्य आणि इतर अनेक गोष्टी बँका तपासतात; परंतु त्यापूर्वी त्या तुमचा क्रेडिट इतिहास आणि CIBIL Score पाहतात. तुम्ही सर्व निकष पूर्ण करत असलात तरी कमी CIBIL Score असल्यास तुमचा कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड अर्ज नाकारला जाऊ शकतो किंवा जास्त व्याजदराने कर्ज मिळू शकते.
म्हणूनच प्रत्येक व्यक्तीने, विशेषतः उद्योजकांनी आणि तरुणांनी CIBIL Score म्हणजे काय, तो कसा तयार होतो आणि तो कसा सुधारायचा हे समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
CIBIL Score म्हणजे काय?
CIBIL (Credit Information Bureau (India) Limited) ही भारतातील पहिली आणि सर्वात प्रसिद्ध क्रेडिट माहिती संस्था आहे. आज ती TransUnion CIBIL या नावाने कार्यरत आहे.
बँका, NBFC (Non-Banking Financial Companies), क्रेडिट कार्ड कंपन्या आणि इतर वित्तीय संस्था त्यांच्या ग्राहकांच्या कर्ज व्यवहारांची माहिती नियमितपणे CIBIL कडे पाठवतात.
या माहितीच्या आधारे प्रत्येक व्यक्तीचा क्रेडिट रिपोर्ट तयार केला जातो आणि त्यावरून 300 ते 900 या दरम्यानचा तीन अंकी CIBIL Score दिला जातो.
हा स्कोअर म्हणजे तुमच्या आर्थिक शिस्तीचे आणि कर्ज फेडण्याच्या विश्वासार्हतेचे मोजमाप होय.
CIBIL Score इतका महत्त्वाचा का आहे?
कर्ज देताना बँकेसमोर सर्वात मोठा प्रश्न असतो – “ही व्यक्ती वेळेवर कर्जाची परतफेड करेल का?”
या प्रश्नाचे उत्तर मोठ्या प्रमाणात तुमचा CIBIL Score देतो.
उच्च CIBIL Score म्हणजे :
तुमचा व्यवसाय हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा
'स्मार्ट उद्योजक' पोर्टलवर तुमच्या व्यवसायाबद्दल सविस्तर Sponsored Article प्रकाशित करा आणि नवीन ग्राहकांपर्यंत पोहोचा.
🚀 अधिक माहिती- वेळेवर EMI भरले आहेत.
- क्रेडिट कार्डची थकबाकी नियंत्रित ठेवली आहे.
- आर्थिक शिस्त चांगली आहे.
- कर्ज फेडण्याची शक्यता अधिक आहे.
म्हणूनच आज जवळपास सर्व बँका आणि वित्तीय संस्था कर्ज मंजूर करण्यापूर्वी CIBIL Score तपासतात.
CIBIL Score कसा समजून घ्यावा?
| स्कोअर | अर्थ |
| ८०० ते ९०० | उत्कृष्ट (Excellent) |
| ७५० ते ७९९ | खूप चांगला (Very Good) |
| ७०० ते ७४९ | चांगला (Good) |
| ६५० ते ६९९ | सुधारणा आवश्यक |
| ३०० ते ६४९ | कमी विश्वासार्ह |
बहुतेक बँका ७५० किंवा त्यापेक्षा जास्त CIBIL Score असलेल्या अर्जदारांना प्राधान्य देतात.
CIBIL Score कोणत्या गोष्टींवर अवलंबून असतो?
१. वेळेवर EMI भरणे
हा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. एकही EMI उशिरा भरल्यास त्याचा परिणाम स्कोअरवर होऊ शकतो.
२. Credit Card Utilisation
तुमच्या क्रेडिट कार्डची पूर्ण मर्यादा वापरण्यापेक्षा 30% पेक्षा कमी वापर करणे अधिक चांगले मानले जाते.
३. जुना क्रेडिट इतिहास
जुने खाते जास्त काळ व्यवस्थित चालू असल्यास स्कोअर सुधारतो.
४. वारंवार कर्ज अर्ज
अल्प कालावधीत अनेक बँकांकडे कर्जासाठी अर्ज केल्यास तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टवर अनेक Hard Enquiries दिसतात, ज्याचा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.
५. विविध प्रकारचे कर्ज
गृहकर्ज, वाहन कर्ज आणि क्रेडिट कार्ड यांचे संतुलित मिश्रण दीर्घकाळात चांगला परिणाम करू शकते.
चांगल्या CIBIL Score चे फायदे
उत्तम CIBIL Score असल्यास अनेक फायदे मिळतात.
- कर्ज मंजुरीची शक्यता वाढते.
- कमी व्याजदर मिळू शकतो.
- जास्त कर्ज मर्यादा मिळू शकते.
- क्रेडिट कार्ड सहज मंजूर होते.
- प्रक्रिया जलद पूर्ण होते.
- व्यवसाय कर्ज मिळवणे सोपे होते.
- बँकेशी व्याजदर आणि अटींबाबत चर्चा करण्याची संधी मिळते.
- गृहकर्जासारख्या मोठ्या कर्जामध्ये अगदी ०.२५ टक्के कमी व्याजदर मिळाल्यास लाखो रुपयांची बचत होऊ शकते.
CIBIL Score कसा तपासाल?
आज CIBIL Score ऑनलाइन तपासणे अत्यंत सोपे झाले आहे. तुम्ही अधिकृत TransUnion CIBIL संकेतस्थळ, काही बँकांचे नेटबँकिंग, मोबाईल बँकिंग अॅप, निवडक वित्तीय अॅप्स यांच्या माध्यमातून तुमचा स्कोअर पाहू शकता. अधिकृत संकेतस्थळावरून ठराविक अटींनुसार वर्षातून एकदा मोफत क्रेडिट रिपोर्ट मिळू शकतो. त्याशिवाय सशुल्क सदस्यत्वाद्वारे नियमित रिपोर्ट मिळवता येतो.
CIBIL Score सुधारण्यासाठी १० प्रभावी उपाय
१. सर्व EMI वेळेवर भरा.
२. Credit Card चे पूर्ण बिल वेळेवर भरा.
३. Credit Card Limit च्या 30% पेक्षा कमी वापर करा.
४. अनावश्यक कर्ज अर्ज टाळा.
५. जुनी क्रेडिट कार्ड खाती विनाकारण बंद करू नका.
६. कर्जाची थकबाकी लवकर फेडा.
७. Co-applicant किंवा Guarantor होताना काळजी घ्या.
८. तुमचा Credit Report नियमित तपासा.
९. चुकीची माहिती आढळल्यास तत्काळ दुरुस्तीची विनंती करा.
१०. आर्थिक शिस्त कायम ठेवा.
उद्योजकांसाठी CIBIL Score अधिक महत्त्वाचा का?
व्यवसाय सुरू करताना किंवा विस्तार करताना अनेक वेळा व्यवसाय कर्जाची आवश्यकता असते. बँका व्यवसायाचे आर्थिक अहवाल पाहतातच; पण त्याचबरोबर उद्योजकाचा वैयक्तिक CIBIL Score देखील तपासतात. म्हणूनच उद्योजकांनी :
- वैयक्तिक आर्थिक शिस्त राखावी.
- व्यवसाय आणि वैयक्तिक आर्थिक व्यवहार वेगळे ठेवावेत.
- वेळेवर EMI भरावेत.
- GST, आयकर आणि इतर आर्थिक नोंदी व्यवस्थित ठेवाव्यात.
यामुळे भविष्यात व्यवसायासाठी मोठे कर्ज मिळवणे तुलनेने सोपे होते.
काही सामान्य गैरसमज
गैरसमज : पगार जास्त असेल तर CIBIL Score आपोआप चांगला असतो.
वास्तव : स्कोअर हा उत्पन्नावर नव्हे तर क्रेडिट वर्तनावर अवलंबून असतो.
गैरसमज : कधीच कर्ज घेतले नाही म्हणजे उत्तम स्कोअर.
वास्तव : क्रेडिट इतिहासच नसेल तर स्कोअर तयार होण्यासाठी वेळ लागू शकतो.
गैरसमज : कर्ज लवकर फेडले म्हणजे स्कोअर लगेच वाढतो.
वास्तव : स्कोअरमध्ये सुधारणा होण्यासाठी काही काळ लागू शकतो.
आजच्या आर्थिक जगात CIBIL Score हा तुमचा आर्थिक विश्वासार्हतेचा आरसा मानला जातो. तो केवळ कर्ज मिळवण्यासाठीच नव्हे, तर कमी व्याजदर, जास्त कर्ज मर्यादा आणि जलद मंजुरीसाठीही महत्त्वाचा ठरतो. आर्थिक शिस्त, वेळेवर परतफेड आणि जबाबदारीने क्रेडिटचा वापर या सवयी लावल्यास उत्कृष्ट CIBIL Score मिळवणे अवघड नाही.
लक्षात ठेवा उत्तम CIBIL Score ही केवळ संख्या नसून, ती तुमच्या आर्थिक शिस्तीची आणि विश्वासार्हतेची ओळख आहे.
तुमची यशोगाथा हजारो वाचकांपर्यंत पोहोचवा
तुमचा व्यवसाय वेगळा आहे. तुमचा प्रवास प्रेरणादायी आहे. आता ही कथा अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवण्याची वेळ आली आहे.
'स्मार्ट उद्योजक' मासिकात तुमची उद्योजक कथा प्रकाशित करून मिळवा:
- ✅ ब्रँड व्हिजिबिलिटी
- ✅ व्यावसायिक प्रतिष्ठा
- ✅ ग्राहकांचा वाढता विश्वास
- ✅ सोशल मीडिया प्रमोशन
तुमची कथा पुढील अंकात प्रसिद्ध करण्यासाठी अर्ज करा.
🚀 येथे क्लिक करा